فه‌زڵی ڕ‌ۆژانی نۆمینه‌ی حاجیان

باوكی موحه‌ممه‌د

خوای گه‌وره‌ به‌ فه‌زڵ و به‌زه‌یی خۆی چه‌نده‌ها وه‌رزی خێر و چاكه‌ی بۆ به‌نده‌كانی پێك هێناوه‌، كه‌ ئه‌وانه‌ وه‌ك وێستگه‌یه‌كی لێبورده‌یی و لێخۆشبوون وان و پێویسته له‌سه‌ر به‌نده‌ بیانقۆزێته‌وه‌ به‌و په‌ڕی توانا هه‌وڵ بدات خوا له‌ خۆی ڕازی بكات تێیاندا.  

دیدت بۆ ژیان به‌رگریی جه‌سته‌ت دیاریده‌كات

لێكۆلێنه‌وه‌یه‌كی ئه‌مریكی نوێ، ئه‌وه‌ی دۆزییه‌وه‌، كه‌ دیدی مرۆڤ بۆ  بارودۆخی ده‌ورربه‌ری سیسته‌می به‌رگریی  جه‌سته‌ی دیاریده‌كه‌ن، لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ ده‌ڵێت: دیدی پۆزه‌تیڤ(ايجابي) له‌ ژیاندا كاریگه‌ریی به‌سوودی له‌سه‌ر ته‌ندروستیی هه‌یه‌و سیسته‌می به‌رگری جه‌سته ‌به‌هێزده‌كات. ڕه‌نگه‌ ئه‌م دۆزینه‌وه‌یه‌ش كاریگه‌ریی گه‌وره‌ی له‌سه‌ر شێوازه‌كانی چاره‌سه‌ركردن هه‌بێت.

پاشا و مزگه‌وت

ئه‌گێڕنه‌وه‌ که‌ پاشایه‌ک له‌ پاشاکان ویستی مزگه‌وتێک دروست بکات له‌ شاره‌که‌یدا وه‌ فه‌رمانی ده‌رکر‌د که‌ نابێت هیچ که‌س به‌شداری بکات له‌ دروست کردنی مزگه‌وته‌که‌دا نه‌ به‌ پاره‌ و نه‌ به‌ هیچ شتێکی تر، به‌ڵکو ده‌یویست که‌ مزگه‌وته‌که‌ ته‌نها به‌ پاره‌ی خۆی دروست بکات و که‌س یارمه‌تی نه‌دات له‌م کاره‌یدا و هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ هه‌ر که‌سێک کرد که‌ یارمه‌تی دروستکردنی ئه‌م مزگه‌وته‌ بدات.   

له‌ماڵئاوایی ساڵێکی ته‌مه‌نماندا

ژیانمان له‌ ڕۆژوو مانگ و ساڵ پێک هاتوو بۆیه‌ ئه‌وانه‌ش کۆتاییان پێ دێت و کۆتایی به‌ژیانی ئێمه‌ش ده‌هێنن په‌ تێپه‌ڕ بوونی هه‌ر ساڵێک به‌شێک ‌ له‌ژیانی ئێمه‌ش ته‌واو ده‌بێت .

ڕۆژه‌کان هه‌فته‌کان مانگه‌کان ساڵه‌کان چه‌نده‌ به‌خێرایی به‌سه‌ر ماندا گوزه‌ری کرد له‌ نێوه‌ندی ئه‌و ساڵه‌دا (365) ڕۆژ زیاد له‌ (8) هه‌زار سه‌عات و(500) هه‌زار خوله‌ک ، له‌و ساڵه‌دا دڵمان (40) ملیۆن جار به‌شێوه‌یه‌کی ڕێک و پێک لێ ی داوه‌ (22) ملیۆن جار هه‌ناسه‌مان داوه‌ ، ئه‌و کاتانه‌مان چه‌نده‌ له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندی ڕۆژی دواییمان و ڕه‌زامه‌ندی خواو سوودی خۆمان و خه‌ڵکی به‌خه‌رج داوه‌ .

نهێنی یه‌کانی گه‌ردون

 له‌ نێوان قورئان و سوننه‌ت دا 

فه‌زڵ و پله‌و پایه‌ی

ده‌ رۆژی مانگی ذی الحجة وئه‌نجامدانی سوننه‌ته‌كانی

خوشك وبرایانی ئازیز ئاشكرایه ‌لای هه‌مووان ده‌رگای په‌رستش و عباده‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ هه‌میشه ‌واڵایه ‌له‌به‌ر ده‌م به‌نده‌كانی خوای گه‌وره‌دا ، به‌ڵام په‌روه‌ردگار وه‌ك میهره‌بانیه‌كی زیاتری خۆی هه‌ندێك وه‌ر‌ز ومه‌وسمی تایبه‌تی ده‌ست نیشان كردوه‌، تاوه‌كو به‌نده‌كانی خوای گه‌وره‌هه‌وڵ و كۆششه‌كانی خۆیان زیاتر بكه‌ن و

ئادابه‌کانی جه‌ژن

وه‌: م.حمزه‌ به‌رزنجی

پێغه‌مبه‌ری خوا(صلى الله عليه وسلم) فه‌رمویه‌تی: ((یا أبا بكر إن لكل قوم عیداً, وهذا عیدنا)). متفق علیه.

واته‌: ئه‌ی ئه‌با به‌كر هه‌موو گه‌لێك جه‌ژنی خۆیان هه‌یه‌, ئه‌مرۆش جه‌ژنی ئێمه‌یه‌.

ابن عابدین ده‌فه‌رموێت: (جه‌ژن به‌م ناوه‌ ناونراوه‌ چونكه‌ چاكه‌كانی خوای گه‌وره‌ رۆژانه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌و دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌ به‌سه‌ر عه‌بده‌كانیدا, واته‌ هه‌موو جۆره‌ چاكه‌كانی, له‌وانه‌ جه‌ژن و خواردنی دوای خۆگرتنه‌وه‌ له‌ خواردن و سه‌رفیتره‌دان).

حوكمی سه‌رفیتره‌(زَكاةُ الفطر)

ئاماده‌كردنی: محمد العبیدلی

وه‌رگێڕانی: حه‌مزه‌ به‌رزنجی 

پێشكه‌شه‌:

* به‌ موسڵمانان به‌ گشتی....

* ئه‌وانه‌ی له‌م مانگه‌ پیرۆزه‌دا مه‌ردانه‌ نه‌فسی خۆیان گرته‌وه‌ له‌ ئاره‌زوه‌كانیان..

*ئه‌وانه‌ی به‌ جوانیو رێزو حورمه‌ته‌وه‌ پێشوازیو ماڵئاوایییان له‌ مانگی پڕ به‌ره‌كه‌تی ڕه‌مه‌زان كرد.

* به‌وانه‌ی ده‌یانه‌وێت به‌ شێوه‌یه‌كی شه‌رعی سه‌رفیتره‌ی ئه‌م مانگه‌ بده‌ن و بیكه‌نه‌ كه‌فاره‌تی نوقسانییه‌كانی رۆژووه‌كه‌یان.

 به‌رنامه‌ی پێشوازی كردن له‌ مانگی پڕ خێرو به‌ره‌كه‌تی ڕه‌مه‌زان

م.حمزه‌ به‌رزنجی 

 ره‌مه‌زان مانگی به‌خۆداچوونه‌وه‌و سڕینه‌وه‌ی تاوانه‌كانه‌, مانگی پاككردنه‌وه‌ی دڵ و لابردنی ژه‌نگی كه‌ڵه‌كه‌بووی خراپه‌یه‌, هه‌لێكی زێڕینه‌ بۆ ته‌وبه‌كاران چونكه‌ له‌م مانگه‌دا نه‌فسه‌كان دێنه‌وه‌ سه‌ر فیتره‌ته‌ پاكه‌كه‌یان و حه‌ز به‌ چاكه‌ كردن ده‌كه‌ن, مانگێكه‌ قورئانی تێدا دابه‌زیووه‌, شه‌یتانه‌كان كۆت ده‌كرێن و ده‌رگاكانی به‌هه‌شت واڵا ده‌كرێن و ده‌رگاكانی دۆزه‌خیش داده‌خرێن, له‌م مانگه‌دا شار سیمای نه‌فامی داده‌ماڵێت و خوشكان خۆیان داده‌پۆشن و مزگه‌وته‌كان جمه‌یان دێت له‌ گه‌نج و پیرو منداڵ و لاو, مانگی چاكه‌كاریو قه‌بوڵ بوونی دوعایه‌,

چیمان ئاماده‌کردووه‌ بۆ ڕه‌مه‌زان

هه‌رهه‌موومان كه‌میوانێكمان دێت چه‌ند رِۆژێك پێشوه‌خت تێ ئه‌فكرین بۆ ئه‌وه‌ى چۆن بێشوازى له‌و میوانه‌بكه‌ین ، جارى واش هه‌یه‌نازانین ئه‌و میوانه‌شایسته‌ى ئه‌و رِێز و ماندو بوونه‌یه‌؟ باش بێت یان خراپ له‌ئه‌نجامدا بۆ مرۆڤێكى ئه‌كه‌ین ، رِاسته‌منیش پێم وایه ‌مرۆڤ جێگاى رِێزگرتنه‌، به‌ڵام كاممان به‌هه‌فته‌یه‌ك بیرمان كردۆته‌وه ‌و له‌خۆمان پرسیوه‌ ئایا چۆن پێشوازى له‌و میوانه ‌به‌رِێزه ‌بكه‌ین كه‌ساڵى یه‌ك جار سه‌ردانمان ئه‌كات ؟

ئیعجازێكی غه‌یبی له‌سه‌ر: ئه‌و رۆژه‌ی منداڵی ساوا سه‌ری سپی ده‌بێت

نوێترین لێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی چه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ فشاری گه‌وره‌و قورسی ده‌رونی كاریگه‌ری هه‌یه‌ له‌سه‌ر مووی سه‌رو ده‌بیبَته‌ هۆی سپی بوونی, كه‌ ئه‌مه‌ش خوای گه‌وره‌ له‌ باسی ناره‌حه‌تییه‌كانی رۆژی دواییدا ئاماژه‌ی پێ‌ داوه‌

ئه‌وه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ پڕ له‌ ناسۆریو ژان و میحنه‌تییه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ لێ‌ی بێ‌ ئاگاین, ئه‌و ڕۆژه‌ی گرنگترین ڕۆژه‌ له‌ ژیانی مرۆڤایه‌تیدا, به‌ جۆرێ‌ مرۆڤ ئه‌وه‌نده‌ ناڕه‌حه‌تیو میحنه‌تی ده‌بینێ‌ كه‌ شاخه‌كان توانای خۆڕاگرتنیان نییه‌ له‌ ئاستیدا,

درەوازەیەک بەرە و ڕۆشنبیریى فیقهى

پێناسە :

فقە : دوو ماناى هەیە .

1/ لەزمانەوانیدا : بەماناى (فهم) دێت واتە تێگەیشتن .(فقە یفقە : فهم یفهم)  ( ولکن لاتفقهون تسبیحهم)

2/لە زاراوەدا:   دوو ماناى هەیە 

ا/ بریتى یى لە ناسینى ئەو حوکمە شەرعیانەى - لە دەقەکانى قورئان و سوننەت وەرگیراوە – کە پەیوەندى ووتەوو کرکردەوەى مرۆڤەکانەوە هەیە .

نمونە: نیەت لە دەست نوێژدا کە لە فەرمودەى (انما الاعمال بالنیات) وەگیراوە

بۆ کوێم ده‌به‌ی ؟

مامۆستا ملا غریب پێنجوێنی

هه‌ی واوه‌یلا به‌ حاڵی من ... له‌نه‌فسی ڕه‌زا تاڵی من ... چه‌ندین ساڵه‌ ئه‌مڕه‌تێنێ و گه‌ردن که‌چم ئه‌ڕوات و من له‌ دووی ده‌چم ... نه‌به‌عه‌یش و نۆش تێره‌ بێ ... نه‌به ‌به‌ڵای دڵ ته‌زێن و مه‌رگی دۆستان په‌ند وه‌رده‌گرێت و فێربێ ...

ده‌ستی گرتووم وه‌کو کوێرێ ... له‌قه‌ڵبه‌و چاڵ نامبوێرێ ... ئه‌ی نه‌فسه‌ بێ ئه‌مانه‌که‌م ... ئه‌ی ده‌لیله‌ نه‌زانه‌که‌م ... بۆ کوێم ده‌به‌ی ...؟؟ !!

دالیا موجاهید ئه‌و موسڵمانه‌ حیجاب پۆشه‌ی شوراكانی كۆشكی سپی شكاند.

له‌(5)شوباتی ئه‌مساڵ باراك ئۆبامای سه‌رۆكی ئه‌مریكا نوسینگه‌ی كاروباری ئاینه‌كانی له‌كۆشكی سپی كرده‌وه‌ و له‌(25)ئاین و مه‌زهه‌بی ئاینی جیهان راوێژكاری بۆ خۆی ده‌ستنیشان كرد" له‌ناو ئه‌وانه‌دا خاتو(دالیا موهاجاهید)ی  موسڵمانی به‌ره‌چه‌ڵه‌ك میسری

هەوڵدان و تێکۆشان زامنى سەرکەوتنە

کاتێک چاو بە مێژووى زانایانى پێشوماندا دەخشێنین سەرسام دەبین ، لە چۆنیەتى هەوڵ و ماندو بونیان لە پێناو گەیشتنیان بە زانستەکان،زانایانى پێشو تەمەنێکى زۆر کورت بەڵام پڕ بەرەکەت کە توانیان چەندین شاکارى بە پێز پێش کەش بکەن ، ئەوان توانیان سوود لە کاتەکانیان وەرگرن و بەردەوام خەریکى داهێنان کارى و خوێندنەوە و نوسین بن ، تەنانەت لە زیندانەکانیشدا کۆڵ نەدەر بون.

سه‌رۆک وه‌زیرانی پێشووی به‌ریتانیا (تۆنی بلێر) ڕۆژانه‌ قورئان ده‌خوێنێته‌وه‌

ڕۆژنامه‌ی( دی سایت) ی ئه‌ڵمانی له‌ چآوپێکه‌وتنێکی دا له‌گه‌ڵ (تۆنی بلێر) دا ده‌ڵێت:(سه‌رۆک وه‌زیرانی پێشوی به‌ریتانیا تۆنی بلێر ڕۆژانه‌ قورئان ده‌خوێنێت و زۆر گرنگی به‌ ئیسلام ده‌دات و پێغه‌مبه‌ری ئیسلامیش سه‌رکرده‌یه‌کی شارستانی به‌هێزو سه‌رسوڕهێنه‌ر بووه‌ )

له‌به‌ر کردنی جل و به‌رگی ته‌نک بۆ ئافره‌تان هۆکارێکه‌ بۆ نه‌خۆشی شێرپه‌نجه‌

محیط: لێکۆڵه‌رێکی ئه‌رده‌نی ڕایگه‌یاند ئه‌و ئافره‌تانه‌ی که جه‌سته‌ی خۆیان ده‌رده‌خه‌ن‌ یان جل و به‌رگی ته‌نک له‌به‌ر ده‌که‌ن که‌ تیایدا جه‌سته‌یان دیاره‌ زۆر تر له‌ بارن بۆ توشبونیان به‌ نه‌خۆشی شێر په‌نجه‌ی مه‌مک به‌هۆی به‌رکه‌وتنی ڕاسته‌ و خۆی تیشکی خۆر .

به‌م شێوه‌یه‌ پێشوازی له‌ ساڵی نوێ ده‌كه‌ین 

الحمد لله وحده والصلاة والسلام على من لا نبي بعده، وبعد:

شه‌و رۆژو مانگ و ساڵ به‌خێرایی دێت و ده‌ڕوات و، خۆزگه‌ ‌مرۆوڤ له‌ كۆتایی هه‌موو ساڵێك و له‌سه‌ره‌تای هه‌موو ساڵێك ته‌وبه‌یه‌كی ڕاست و دروست بكات، بۆ ئه‌وه‌ی ببێته‌مایه‌ی ششتنی ئه‌و تاوانانه‌ی ڕابردو و پێشوازی كردن له‌وه‌ی دێیت ، خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: {وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}(النور: من الآية31)، هه‌روه‌ها ده‌فه‌رموێت: {وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحاً ثُمَّ اهْتَدَى}(طـه:82).

نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان : ‌به‌هۆی ڕوداوه‌ جۆربه‌جۆره‌کانه‌وه‌ساڵانه له‌جیهاندا‌(830) هه‌زار منداڵ گیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن.

سود و پله‌و پایه‌و فه‌زڵی داوای لێخۆش بوون کردن(الاستغفار) له‌خوای گه‌وره.‌

سوده‌كانى كڕنوش بردن بۆ خواى گه‌وره.

كاتێ كه‌ موسوڵمانان زانيان ده‌ستكه‌وتنى زانسته‌ گه‌ردونيه‌كان په‌رستشه‌ ، وه‌ جێبه‌جێكردنيشى له‌ ژياندا واجبێكى شه‌رعى يه‌ ، گه‌ردونيان ئاوه‌دان كرده‌وه‌و ده‌رمانيان به‌كارهێنا له‌ چاره‌كردندا ، وازيان هێنا له‌ ووته‌ى هيچ و پوچ و بێ بنه‌ماو ده‌ستيان دايه‌ دروستكردنى قوتابخانه‌و نه‌خۆشخانه‌و .......هتد.